داغ : کوه --- باش : سر

 

داغ : کوه

 

داغ باشی دومان اولار

داغدان گلیب باغداکینی قووور

داغدا اولسان داغا دالدالان

داغ ییخیلماسا دره دولماز

داغ اوستونده مارال گه زه ر

داغین دا دردی داغ بویدادی

الله داغینا باخار قار وئره ر

داغ سولاری داغ دان گه لر

باش : سر

 

باش آچماق : سر درآوردن

 

باش آشاغی : سرازیر ، سر به زیر

 

باش آغارتماق : مو در راه ( کسب تجربه ) سفید کردن

 

باش آغیرتماق : با پرحرفی باعث سردرد و مزاحمت کسی شدن

 

باش آغریدان : درد سر آور

 

باش آغریسی : سر درد

 

باش آغریسی وئرمه ک : موجب سر درد شدن

 

باشی آغریماق : سر درد داشتن

 

باش آلیب گئتمه ک : بدون اجازه واز شدت  ناراحتی رفتن و دور شدن

 

باش اوجالتماق : سر بلند کردن ، موجب سربلندی شدن

 

باش ائندیرمه ک : سر خم کردن

 

باش باشا قویماق : سر به سر کسی گذاشتن

 

باش توتماق : به نتیجه رسیدن

 

باش دولاندیرماق : وقت گذرانی کردن

 

باش چه کمه ک : به کسی سر زدن

 

باش ساغلیغی : تسلیت

 

باش ساغلیغی وئرمه ک : تسلیت گفتن

 

باش قاتماق : کسی را سرگرم کردن

 

باش قاوزاماق : سر بلند کردن

 

باش قولاق آپارماق : سر کسی را بردن

 

باش کسه ن : بی انصاف ، جلاد

 

باش قیرخماق : تراشیدن سر

 

باش یوخاری : سر بالائی

 

باش یئمه ک : سر کسی را بردن

 

باش گؤسترمه ک : باش گؤرسه تمه ک ، ظاهر شدن

 

باش قوشماق : سر به سر کسی گذاشتن

 

باش قوشماق : اهمیت دادن به چیزی یا کاری

 

باش سوخماق : فضولی کردن

 

باش سیندیرماق : سر شکستن

 

 

موش و گربه - عبید زاکانی

موش و گربه - عبید زاکانی

 

اگر داری تو عقل و دانش و هوش

بیا بشنو حدیث گربه و موش

بخوانم از برایت داستانی

که در معنای آن حیران بمانی

..

ای خردمند عاقل و دانا

قصه موش و گربه برخوانا

قصه موش و گربه منظوم

گوش کن همچو در غلطانا

ازقضای فلک یکی گربه

بود چون اژدها به کرمانا

شکمش طبل و سینه اش چو سپر 

 شیردم و پلنگ چنگانا

از غریوش به وقت غریدن 

 شیر درنده شد هراسانا

سر هر سفره چون نهادی پای

شیر از وی شدی گریزانا

روزی اندر شرابخانه شدی 

 از برای شکار موشانا

ادامه شعر

 

 

سؤزلوک ف

سؤزلوک ف

 

فاغیر : فقیر

فایتون : درشکه

فایتون چو : درشکه چی

فهله : کارگر

فیرتینا : طوفان

فیرتینا قوپماق : طوفان به پا شدن

فیرچا : قلم مو

فیرلانماق : دور کسی یا چیزی گردیدن

فیرلاتماق : گردانیدن

فیرلاندیرماق : به چرخش در آوردن

فیریلداتماق : به وسیله دیگری چیزی را به چرخش درآوردن

فیریلداق : مکر ، حیله

فیریلداقچی : حیله گر

فیسدیق : بادام زمینی

فیسقیریق : سر و صدا

فیسیلداماق : نفس نفس زدن

فیسیلداشماق : با هم درگوشی و یواشکی حرف زدن

فیشقا : سوت

فیشقا چالماق : سوت زدن

فیشقیرماق : جهیدن ، فوران زدن

فیشقیرتی : فش و فش

فیته : لنگ

فیرنی : خوراکی که با شیر و آردبرنج و گلاب و شکر می پزند .

فال : پیشگوئی

فالچی : فال گیر

فالا باخماق : فالگیری

 

 ..

مسدس

 

و بیر گؤزل مسدس ملا محمد فضولی دن

 

والنتین یا سپندارمزگان یا روز عشاق یا سئوگی گونو

 

والنتین یا عشق گونو یا سپندارمزگان ، سئوگی محبت گونو ،

بوتون عشق اهلینه مبارک اولسون

عشاقه دئییل قید علایق لایق

هرگز غم روزگار چکمز عاشق

قید غم روزگار بیر علت دیر

اول علته عشق دیر طبیب حاذق

ملا محمد فضولی

دلی = دیوانه

دلی = دیوانه

۱ - بیر دلی باغلییان باغی ، مین عاغیللی آچابیلمز

۲ - بیر دلی قویویا بیر داش آتار ، مین عاغیللی چیخاردا بیلمز

۳ - علی سی ده دلی ، ولی سی ده دلی ، قیریلمیشلارین هامیسی دلی

۴ - دلی دلی یه قوشولسا ، دیه نه ک گؤیدن یاغار

۵ - دلی چوماغا راس گلیب

۶ - دلی داش آتسان ، باشیوا داش یاغار

۷ - دلی قیرمیزی سئوه ر ، گیج ساری نی

۸ - دلی یه یول وئر ، الینه بئل وئر

۹ - دلی قیزدان دلی گلین اولار

۱۰ - دلی آغلاماز ، عاغیللی گولمز

سؤز : حرف ، صحبت

 سؤز : حرف

 

سؤز دانیشماق : حرف گقتن ، صحبت کردن

سؤز دانیشیرام : صحبت می کنم

سؤز دانیشیرسان: صحبت می کنی

سؤز دانیشیر : صحبت می کند

سؤز دانیشیریق : صحبت می کنیم

سؤز دانیشیرسیز : صحبت می کنید

سؤز دانیشیرلار : صحبت می کنند

سؤز دانیشان : صحبت کننده

سؤزون دوزو : راستش

سؤز دئمه ک : حرف گفتن

سؤز آتماق : حرف نیشدار زدن

سؤز آچماق : سر صحبت را با کسی باز کردن

سؤز آراسی : وسط حرف

سؤز آلتیندا قالماق : زیر منت کسی ماندن

سؤز قانماق : فهمیدن

سؤز قانان : فهمیده

سؤز باز : سخن چین

سؤز بازلیق : سخن چینی

سؤز بئزه مه ک : برای کسی حرف درآوردن

سؤز چه کمه ک : از زیر زبان کسی حرفی را درآوردن

سؤز چیخارتماق : پشت سر کسی حرفی دروغ گفتن

سؤز سالماق : حرفی را شروع کردن

سؤز وئرمه ک : وعده دادن

سؤزه قولاق آسماق : حرف گوش کردن

سؤز قوشماق : به کسی بهتان زدن

سؤز گولشدیرمه ک : با کلمات بازی کردن و بیهوده گفتن

سؤز له شمه ک : با کسی بگومگو کردن

سؤزه باخان : حرف شنو

سؤز سایماز : بی اعتنا به حرف کسی

سؤز اوزانماق : طولانی شدن صحبت

 

 

بیلمه دیم - معجز شبستری

بیلمه دیم

 

بنده نی عفو ائیله یه ملت گرک

معبده مئیخانه دئدیم بیلمه دیم

باشینی دیواره ووروب سیندیران

عاقیله دیوانه دئدیم بیلمه دیم

..

من نه بیلیم قارقا خوش آوازیمیش

بایقوشا بایقوش دئمه ک اولمازیمیش

تلخدی اوقات شریفیم بیرآز

بایقوش او حئیوانه دئدیم بیلمه دیم

..

گؤردو فیلانکس یوخودا بیر گئجه

قول بویون اولموش یاتیری حور ایله

سرخوشودوم شیره انگوریله

اویقویا افسانه دئدیم بیلمه دیم

..

اون ایکی آی آغلامیشیق موتصل

بو گئجه بایرامدی کیشی آزجا گول

بنده بی تجربه و کم عاغیل

بو سؤزو نادانه دئدیم بیلمه دیم

..

بیس بیسیله باشیمی دنگ ائیله دی

سوره الحمد ایله جنگ ائیله دی

کس سسین ای روشوه یئیه ن مشهدی

عامل دیوانه دئدیم بیلمه دیم

..

بوغ و ساقال صحبتین الدن سالین

ائیله مه یین ذم او قیزیل دیشلری

عصریمیزه لازیم اولان ایشلری

اؤرگدین اوغلانا دئدیم بیلمه دیم

..

دشمن دین گؤیده گه زیر قوش دئییل

معبدی ویران ائده جکدیر اگیل

کس سسیوی باشیوا بیر چاره قیل

قاری قرآنه دئدیم بیلمه دیم

..

گؤرجک الینده غزئته جعفرین

رنگی پوزولدو سیریغی پیرتلادی

غیظه گلیب بمب کیمی پارتلادی

آغزینا قورخانه دئدیم بیلمه دیم

..

ویزر ی وبالی ، گوناهی بوینوما

مشدی جانیم وئر پولونو آجلارا

پئیکری عریانلارا ، محتاجلارا

گئتمه خراسانه دئدیم بیلمه دیم

..

حاجی داداش سالما اؤزون زحمته

وئر او پولو ملت بی دولته

کافیر اگر بورج وئره ملته

بند اولار ایرانه دئدیم بیلمه دیم

..

اویموش عجب غفلته ایرانلیلار

چورت وورار صبح و مسا یوخلایار

من ائله بیلدیم کی او سیر ساخلایار

سیریمی غلیانه دئدیم بیلمه دیم

..

آتدی الین قائمه خنجره

دوردو بئش اون ووردو من مضطره

من ائله بیلدیم کی او سؤز یاخشیدیر

یاتما مسلمانه دئدیم بیلمه دیم

..

دوستا دئیه ر دوست خطایاتینی

تا ائده اصلاح عیوباتینی

دین و وطن دوشمنی ظن ائیله دیم

معجزه بیگانه دئدیم بیلمه دیم

..

سرخوشودوم شیره انگوریله

معجزی گؤردوم دولانیر حورایله

وئرمه ز اؤپوش حوری سنه زورایله

عاشق نالانه دئدیم بیلمه دیم

ترجمه فارسی در اینجا

 

بیرداها دئییلن صیفتلر سؤزجویو

 

صفت تکراری : بیرداها دئییلن صیفت لر

 

قاپ قارا : سیاه سیاه

آغ آپ آغ : سفید سفید

قیپ قیرمیزی : سرخ سرخ

یام یاشیل : سبز سبز

دوپ دولو : پر پر

گؤم گؤی : آبی آبی

دوپ دورو : زلال زلال

سوپ سویوق : سرد سرد

اوپ اوزون : دراز دراز

یئپ یئکه : بزرگ بزرگ

قاپ قالین : کلفت کلفت

ناپ نازیک : نازک نازک

توپ تورش : ترش ترش

دوپ دوزلو : شور شور

شیپ شیت : بی مزه بی مزه

شعرین جوره به جورلری ( دکتر حسین محمدزاده صدیق)

۱ - قصیده

بوتون بئیتلرینین سون مصراعی ، بیرینجی بئیتین هر ایکی مصراعی ایله قافیه لی اولان شعره قصیده دئییلیر. قصیده اون بئش بئیت دن چوخ اولار . ادبیات تاریخیمیزده قصیده لریمیزین موضوعو رنگارن اولموشدور .بابالاریمیز شعرین قصیده فورماسینی عرب ادبیاتیندان آلمیشلار و تاریخ بویونجا هم فارس دیلینده و هم تورکجه میزده طنطنه لی قصیده لر قوشموشلار.

قصیده ، حمدیه ، نعمت ،منقبت ، فلسفه ، عرفان ، اجتماعی و سیاسی موضوعلاردا یازلار . « خاقانی » فارس ادبیاتی نین ان آدلیم قصیده یازانی کیمی تانینیر. تورکجه میزده بیر چوخ شاعیر ، او جمله دن اونونجو عصرین نایغه سی « ملا محمد بن سلیمان فضولی » حکمتلی قصیده یازمیشلار . « سید ابوالقاسم نباتی » نین تورکجه میزه قازاندیغی 22 قصیده سی الیمیزده دیر .  

 ..

۲- ملمع

ادبیات تاریخیمزده ، تورکجه  - فارسجا و تورکجه – عربجه یازیلان غزل و آیری شعر نوعلارینا ملمع دئییلیر . دیلیمیزده لاپ قدیم ملمع یازانلارین بیریسی « جلال الدین مولوی رومی » اولموشدور . 

.. 

 ۳- غزل

غزل عربجه  مغازلت سؤزوندن گلیر . قادینلارلا عاشیقانه صحبت ائله مه ک آنلامیندادیر. غزل ده محبوبون شکل – شمایلی و اونون محبت احوالی ذکر اولار . لاپ آزی بئش بئیت و لاپ چوخو اون دؤرد بئیت اولان بیرینجی بئیتی نین هر ایکی مئصراعی قافیه لی اولان غزل فورماسین بیز عرب ادبیاتیندان آلمیشیق . تورکلر ، عجملردن داها قاباق غزل یازماغا باشلامیشلار . عربلرایسه جاهیلیه دؤوروندن غزل یازارمیشلار . عجملر ، تورکلرین ایلک غزل لرینه راه ترکی و شعر غزی دئییرمیشلر . 

...

۴ - بحر طویل

بحر طویل هم شعر ، هم نثر و هم مسجع نثر اولان بیر یازیدیر . بو نوع بئیت لر ده مصراع لارین دقتلی دوزولممه سینه گؤره ، رسمی تعریفلرده شعر دئییلمیر . لاکین ریتملی ، اهنگلی و اؤلچولو اولدوغونو اوچون شعر سایلیر .

بحر طویلی تورکلر ، فارس ادبیاتینا وارد ائله میشلر . عرب وفارس شعری حاققیندا یازیلان قدیم کیتابلاردا کیمسه بحر طویل دن آد چکمه میشدیر . ایندی کی فارس دیلینده یازیلان شعر نو دا بحر طویل اساسیندا قورولموشدور . 

...

۵- قوشما

ایران تورکوسو و آذربایجان ادبیاتیندا ان چوخ سئویلن شعر قورماسی قوشمادیر . اون بیر اؤلچولو اولان بو شعر نوعونون هر میصراعی ( 6 + 5 ) و یا ( 4+4+3 ) بؤلگولرینده قورولار . عمومیتله اوچ یا بئش بند اولار . هر بندده ایلک اوچ مصراع بیر قافیه ده و بوتون دؤردونجو مصراعلار ثابت قافیه ده اولار لار . یعنی قوشمالاردا قوشا بئیت فورماسیندا یازیلار . یعنی بیرینجی مصراع اوچونجو و ایکینجی مصراع ، دؤردونجو مصراع ایله هم قافیه اولار .

قوشما قوشما عاشیق ادبیاتی نین این یایغین شعر قورماسی دیر . بوتون عاشیقلار ، قوشما یازمیشلار . « شهریار » ین حیدرباباسی دا قوشما فورموندا یازیلمیشدیر . 

...

۶ - گرایلیلار

ایران تورکوسو و آذربایجان ادبیاتیندا گرایلی ، هر مصراعی 8 هیجالی اولان دؤردلوکلره دئییلیر. هر مصراعین ( 4 + 4 ) ، ( 3 + 5 ). (5 + 3) بؤلگولری اولور آناتولو ادبیاتیندا گرایلیا وارساغی دئییلیر. 

...

۷ – بئشلیکلر

بئشلیکلر هجا اؤلچوسیله قورولان اویناق شعر قالیبلاریمیزداندیر .بیر چوخ ایلاهی قوشان شاعیرلریمیز بو قالیبدا ایلاهیلر یازمیشلار . بو قالیبده هر میصراعین بئش هجاسی وار ( 3 + 2 ) و (2 + 3 ) بؤلگولریله بؤلونر . 

...

۸ – تجنیسلر:

بوتون قافیه لری جیناسلی اولان قوشمالارا تجنیس دئییلیر . جیناس ایسه ، تلفظلری و یازیشلاری بیر ، آنجاق آنلاملاری آیری اولان ایکی یا چوخ کلمه نین ایشلنمه سینه دئییلیر .

جیناس ادبیاتیمیزدا نئچه نوعدور : تام جیناس ، ناقیص جیناس ، مرکب جیناس ، لفظ جیناسی ، خط جیناسی ، مقرون جیناس ، مفروق جیناس ، مکرر جیناس  

...

۹ – مستزاد هر مصراعینا قیسسا بیر مصراعدا آرتیریلان غزل لره مستزاد دئییلیر.

 ...

قالانی : قایاقیزی بلاک اسپات دا

http://gayagizi11.blogspot.com/

...

قاچماق

قاچماق

 

قاچماق : دویدن ، فرار کردن ، شانه خالی کردن ، دوری کردن ، ترک کردن خانه ، ناپدید شدن

قاچیرام : می دوم

قاچیرسان : می دوی

قاچیر : می دود

قاچیریک ، قاچیروخ : می دویم

قاچیرسیز : می دوید

قاچیرلار : می دوند

قاچاجاغام : خواهم دوید

قاچمیشدیم : دویده بودم

قاچاجاغیدیم : می خواستم بدوم

قاچمالیدیم : می بایست می دویدم

قاچا بیلمه دیم : نتوانستم بدوم 

قاچ : بدو

قاچاراق : در حال دویدن قاچان : دونده

قاچا – قاچا : در حال دویدن

آغزیندان قاچماق : یک دفعه و به طور سهوی سخنی را که نباید گفت گفتن

رنگی قاچماق : پریدن رنگ

دوداغی قاچماق : لبخند زدن

قاچیرتماق : فراری دادن ، در بردن

قاچاق : فراری ، کارغیر مجاز

قاچاقچی : کسی که کار غیر مجاز انجام می دهد

قاچاغان : تند رو

قاچماق : رو گرفتن

نامحرمدن قاچماق : رو از نامحرم گرفتن ، در مقابل نامحرم حجاب داشتن

بوینونو قاچیرتماق : از کاری شانه خالی کردن

قاچاق یولو : راه گریز

قاچ آ قاچ : بدو بدو در جای پرازدحام

دادینی قاچیرتماق : بی مزه کردن چیزی یا کاری که موجب دلخوشی می شود

یوخوسو قاچماق : خواب از سرش پریدن

 

قایاقیزی بلاک اسپات دا

 

استفاده از مطالب وبلاکهای من بدون درج لینک و منبع ممنوع

استفاده از مطالب وبلاکهای من و همه وبلاک نویسها بدون

 

درج لینک و منبع ممنوع است .

 

  

در این وبلاک به حال و هوای خودم و به زبان مادری ام ، از واژه

 

 های آذربایجانی و ضرب المثل ها و اشعار و خلاصه هر چه دل

 

 تنگم می خواهد می نویسم . حدود یک سالی می شود که

 

 ریاست محترم فیل تر خانه  اینجا را بسته و خیلی محکم مهر و

 

موم کرده است . من هم دروبلاکهای دیگرم هر موضوع را جدا

 

 کرده و سؤزلوک و آتاسؤزلری و اشعار ترجمه شده و ماهنی لار

 

 را مرتب نوشته ام و گاهی که وقت و حوصله دارم مطالب

 

 جدیدی به آنها اضافه می کنم .وقتی دوستانی مطلبی به

 

 نوشته هایم اضافه می کنند ، با ذکر نامشان مطلب را در وبلاکم

 

 می نویسم .  اما مدتی است که می بینم عده ای مطالب مرا

 

 بدون درج نام ومنبع و لینک در وبلاکشان کپی کرده و بروز می

 

 کنند . توسط ایمیل و پیام به آنها تذکر می دهم که دست از

 

 کپی برداری و به اصطلاح دزدی مطالب دیگران و من بردارند ،

 

 گاهی در بخش نظرات ، نظرم را پاک می کنند و به ایمیلم نیز

 

 جواب نمی دهند .

 

سخن کوتاه کنم که از وبلاک آذربایجان جنوبی  که سؤزلوک های

 

 مرا به نام واژه های ترکی – فارسی ، با  دو آدرس ( وبلاکهائی

 

 که متعلق به من نیستند ) درج کرده است درخواست می کنم ،

 

 پستهای مراکه بدون منبع کپی کرده است فوری پاک کند .

 

 

سؤزلوک

 

http://gayagizi2.blogspot.com/

 

 

آتا سؤزلری

 

http://gayagizi4.blogspot.com/

 

 

 

قایاقیزی بلاک اسپات دا

 

http://gayagizi11.blogspot.com/

 

 

 

قویما گله ساقیا زاهدی مئیخانه یه - میرزا علی اکبر صابر طاهرزاده

قویما گله ساقیا زاهدی مئیخانه یه

 

قویما گله ساقیا ، زاهدی میخانه یه

دؤنمویه میخانه میز ، مسجد ویرانه یه

وورما گره زولفونه ، ائیله حذر ای صنم

اوخشاماسون شکل ده ، سبحه صد دانه یه

حرز ایله افوسنیله ، اولماز علاج جنون

عشق سؤزوندن سورا ، سؤز دئمه دیوانه یه

چون کی اوزولدو الین ، زولف پریشان دن

دردینی باری سؤیله ، خسته کؤنول شانه یه

باده تلخ ایچره بو ، نشئه شیرین نه دور

قویدو مگر دلبریم ، لب لب پئیمانه یه

عاشیقی معشوقیله ، یندیریر عشق آتشی

خاصه موثردی بو ، شمعیله پروانه یه

صابر او جنت روخون ، گنم خالین گؤروب

آز قالوب آدمی کیمی ، آلدانا بیر دانه یه

 

ضرب المثل های آلمانی ، فارسی ، ترکی آذربایجانی - 10- 25

ضرب المثل های آلمانی ، فارسی ، ترکی آذربایجانی - 10

 

51 – jdm etwas in den Mund legen.

حرف توی دهان کسی گذاشتن

آغزینا سؤز قویماق

...

52 – auf die Nase  fallen.

با دماغ زمین خوردن

با صورت به زمین خوردن

اوزو اوسته یئره گلمه ک

...

53- nach jedes Pfeife tanzen.

به ساز کسی رقصیدن

بیرینین سازینان اویناماق

...

54 – eile mit weile.

آهسته برو همیشه برو

کم بخور همیشه بخور

آز یئه ناز یئه

...

55 – wer sucht, der findet.

هرکسی جستجو کند پیدا می کند.

جوینده یابنده است .

آختاران تاپار